Το πυρ του Ηφαίστου και η Λημνία Γη

του Βασίλη Χλέτσου

Η περίφημη Λημνία Γη, ο αρχαίος φαρμακευτικός πηλός της Λήμνου, υπήρξε για αιώνες ένα από τα πιο πολύτιμα δώρα της χθόνιας φύσης προς τον άνθρωπο. Από την αρχαιότητα ακόμη, εξορυσσόταν με τελετουργικό τρόπο από ιερούς τόπους του νησιού και θεωρούνταν θεραπευτική για το σώμα και εξαγνιστική για την ψυχή. Η φήμη της απλώθηκε σε όλο τον αρχαίο κόσμο — από τα ιερά της Ελλάδας έως τις αυλές βασιλέων και τους γιατρούς της Ανατολής — ως γη ευλογημένη, ποτισμένη με τη δύναμη της ίδιας της Γαίας.

Το παρόν μυθαγωγικό και μυσταγωγικό δοκίμιο γεννήθηκε στην παραλία μικρό φαναράκι Μούδρου 2/7/22, με αφορμή προηγούμενη επίσκεψη μου στον τόπο εξόρυξης αυτής της ιερής γης στη Λήμνο. Εκεί όπου το χώμα ακόμη φέρει μνήμη αρχαίων τελετών, και ο άνεμος μοιάζει να ψιθυρίζει ονόματα θεών και ηρώων, η εμπειρία μεταμορφώθηκε σε στοχασμό και αφήγηση.
Έτσι, μέσα από τον μύθο και τη μυσταγωγία, ξετυλίγεται η φωνή του Ηφαίστου — του θεού της φωτιάς και της τέχνης — και αναδεικνύεται η βαθύτερη σχέση του ανθρώπου με το πυρ, την ύλη και το θείο στοιχείο που ενυπάρχει μέσα του.

Το πυρ του Ηφαίστου και η Λημνία Γη. (Αφήγηση του Ηφαίστου)

Στην πυρόεσσα Λήμνο, χώμα ιερό με γιάτρεψε· Λημνία Γη το όνομα του — πηλός θεραπευτικός της Μητέρας Γης. Μήτρα πάντων, έμψυχων και άψυχων, η Χθόνια Γη, προϋπάρχουσα του Διός, που την εξουσία του εδραίωσε στα αρχαιότερα ιερά της Γαίας.
Ο πατέρας μου, ο Ζεύς, φοβήθηκε μήπως χάσει την κυριαρχία του. Διαταγή μού έδωσε: τον Προμηθέα να δέσω με σιδερένιες αλυσίδες, και χάλκινο αετό να σφυρηλατήσω, για να κατατρώγει σε αιώνιο μαρτύριο το ήπαρ του Τιτάνα — ευεργέτη των θνητών.
Λιγόψυχος εγώ, αν και θεός, με πόνο την εντολή εκτέλεσα· μα τις αλυσίδες κρυφά δεν τις έπλασα γερά.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Κι έτσι ο Ηρακλής, ο γενναίος υιός του Διός, τον Προμηθέα ελευθέρωσε. Ο «στοργικός» πατέρας μου, ο άναξ των θεών,
αργότερα και εμένα τιμώρησε· από τον Όλυμπο με κατακρήμνισε.
Εννέα ημέρες στους αιθέρες στριφογύριζα, ώσπου στην ανεμόεσσα Λήμνο γη φιλόξενη με δέχτηκε.
Το πόδι μου, πληγωμένο από την πτώση, ποτέ δεν γιατρεύτηκε.
Σημάδι θνητού επάνω σε θεό· σφραγίδα τιμωρίας αιώνια.
Κι όμως, η Γαία — η πανάρχαιη Μητέρα — μου πρόσφερε τον φαρμακευτικό της πηλό, τη Λημνία Γη, για να απαλύνει τον πόνο του τραυματισμένου μου μέλους.

Δώρο ιερό, που κι εγώ με τη σειρά μου χάρισα στους θνητούς της πυρόεσσας Λήμνου, γιατί με αγάπη και σεβασμό με υποδέχθηκαν.
Οι Λήμνιοι με κάλεσαν να μείνω για πάντα κοντά τους, να στήσω το εργαστήριό μου στη γη τους.

Κι εγώ, θεός ανάμεσα σε θνητούς, επέλεξα να κατοικήσω· του Ολύμπου το νέκταρ απαρνήθηκα. Στα σπλάχνα της γης άναψα τα καμίνια μου, κι οι σπινθήρες έγιναν άστρα μικρά κάτω από τη γη.
Την τέχνη της φωτιάς, που ο Προμηθέας κρυφά τους χάρισε,
εγώ την τελείωσα, την εξευγένισα. Τους δίδαξα να γίνουν Κάβειροι — μύστες της ύλης και της φλόγας· με λαβίδες, σαν δαγκάνες κάβουρα, τον χαλκό να δαμάζουν, να τον λιώνουν και μορφή νέα να του δίνουν.
Και τότε, μέσα στις φλόγες, δεν άκουγαν μόνο το σφύριγμα του μετάλλου — άκουγαν ψιθύρους αρχαίους, φωνές της Γαίας,
που μιλούσαν για τη μυστική συγγένεια του ανθρώπου με το πυρ.
Το πυρ της νόησης τους χάρισα, με αρωγούς τον Προμηθέα και την Αθηνά· στις ψυχές τους τις τέχνες φυτέψαμε, σαν σπόρους αθάνατους.

Θνητό κορμί, πνεύμα θεϊκό· όπως στο αμόνι η ύλη μετασχηματίζεται, έτσι και ο άνθρωπος — από γη και φλόγα πλασμένος — ανυψώνεται προς τα θεϊκά πεδία. Το πυρ καθαγιάζει, το πυρ εξαγνίζει, το πυρ μεταστοιχειώνει.

Μέσα σε φλόγες ιερές, η Δήμητρα κάποτε θέλησε τον υιό του Κελεού αθάνατο να κάνει· μα η θνητή μητέρα, φοβισμένη,
τον άρπαξε από τα χέρια της θεάς. Έτσι η αθανασία χάθηκε μέσα στον φόβο.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Το αρχέγονο πυρ — μήτρα του ουρανού — στοιχείο πρώτο της δημιουργίας· γεννά την ύλη, τη μεταμορφώνει, και νέα είδη ζωής πλάθει αδιάκοπα.
Το αθάνατο πυρ κρύφτηκε μέσα στο θνητό· μα ο σοφός γνωρίζει: εντός του ανθρώπου η φλόγα κατοικεί. Φρόντισε το εσωτερικό σου πυρ καλλιέργησέ το· και τότε θα με συναντήσεις — πρώτα στη γη, στα κοιλώματα της Λήμνου, κι έπειτα στον ουρανό, εκεί όπου το πυρ γίνεται άστρο.
Το πρωί, προς το πυρ του ήλιου στρέφε σώμα και πνεύμα· το μεσημέρι, με σκέψεις καθαρές, τον νου σου όριζε· και το βράδυ, πριν στον ύπνο αφεθείς, ταξίδευε νοερά στο πυρ των άστρων.

Δύο Ολύμπιοι θεοί μόνο κατοικούν εκτός Ολύμπου: ο Ύπνος κι εγώ. Στην πυρόεσσα Λήμνο βρίσκουμε καταφύγιο — γη ευλογημένη, όπου ο θεϊκός σπόρος ριζώνει.
Γιατί το πυρ το θεϊκό την ύλη χρειάζεται, για να ανθίσει —
και καρπούς γλυκούς να φέρει.

Οι φωτογραφίες: Σημείο εξόρυξης Λημνίας Γης, στην Λήμνο. Δυστυχώς αφημένο στην εγκατάλειψη, και άνευ ανάδειξης. Μία πινακίδα τοποθετήθηκε σχετικά πρόσφατα, για όποιον έχει το κουράγιο και την γνώση για να ψάξει, τα αυτονόητα.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ