Κώστας Σκούρας: Οι παρέες γράφουν ιστορία!

Εν Κοζάνη τη 27 Ιουλίου 1973 ώρα 07.30
……ο καθένας είναι ελεύθερος να ψηφίσει ό, τι θέλει αλλά, φαντάζεστε να βρεθεί κανένα λευκό η κανένα ΟΧΙ στο δημοψήφισμα;

Ο διοικητής της μονάδας 1252 ΕΑ αρχίζει το κήρυγμά του στην πρωινή αναφορά.
‘’Την Κυριακή πάμε να ψηφίσουμε στο δημοψήφισμα για την κατάργηση της μοναρχίας και να την κάνουμε Προεδρική Δημοκρατία. Αν ψηφίσουμε ΝΑΙ πρόεδρος θα είναι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος και αντιπρόεδρος ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων Οδυσσέας Αγγελής για 8 χρόνια. Το γνωρίζετε;’’

ΝΑΙ!! Απαντήσαμε όλοι αλλά χωρίς ζωηράδα και πάθος.
Βιαζόμασταν να πάμε να βρούμε κανέναν ίσκιο. Λίγες μέρες πριν δοκιμαστήκαμε από ισχυρό καύσωνα αλλά και σήμερα όλα έδειχναν πως θα ψηθούμε ξανά.

Δεν άρεσε στο διοικητή αυτή η χαλαρότητα και συνέχισε πιο απειλητικά:
-΄΄ Γνωρίζω ότι κάποιοι από σας εδώ συζητάνε πολιτικά μέσα στο στρατόπεδο. Την Κυριακή μεθαύριο θα ψηφίσουμε στο διπλανό χωριό στη Νέα Νικόπολη Κοζάνης. Εδώ δίπλα, στο Σκαφίδι. Στο εκλογικό τμήμα θα ψηφίσει μόνο η μονάδα μας. Βέβαια η ψηφοφορία είναι μυστική και ο καθένας είναι ελεύθερος να ψηφίσει ό, τι θέλει. Φαντάζεστε όμως να βρεθεί κανένα λευκό η κανένα ΟΧΙ; . Εσύ Τσεκούρα δεν θα ψηφίσεις ΝΑΙ;΄΄

Ο Τσεκούρας ήταν ένα αδύνατο παιδί από την Αθήνα. Φαινόταν ότι κάπου ήταν ανακατεμένος με τα πολιτικά. Κάπου – κάπου έφερνε στο στρατόπεδο εφημερίδα και τη διάβαζε στα κρυφά. Ξαφνιάστηκε, αλλά δεν μπορούσε να μην απαντήσει.

Τον κοίταζαν όλοι.
-΄΄Κύριε διοικητά μόλις μας είπατε ότι είμαστε ελεύθεροι να ψηφίσουμε ότι θέλουμε. Δεν έχω αποφασίσει ακόμα, ΄΄ είπε με αφέλεια και κάνοντας τον αδιάφορο.
– Καλά παιδί μου έλα μετά να τα συζητήσουμε στο γραφείο.
Τους ζυγούς λύσατε είπε ο αξιωματικός υπηρεσίας, και όλοι φύγαμε σκεφτικοί περιμένοντας να έρθει η κρίσιμη Κυριακή 29 Ιουλίου 1973. Όλοι σχεδόν ψηφίζαμε για πρώτη φορά αφού το όριο ηλικίας τότε ήταν τα 21 χρόνια. Το προηγούμενο δημοψήφισμα έγινε το 1968 και οι τελευταίες εκλογές το 1964 που ήμασταν ακόμα παιδιά.
Τυχερός είμαι σκέφτηκα. Αύριο είναι υπηρεσία ο καλός δόκιμος, ο δικός μου. Είμαστε στο ίδιο γραφείο. Ξέρω ότι δεν έχει βγάλει στην αναφορά κανένα φαντάρο αν και πολλές φορές μας έπιασε να κάνουμε παραπτώματα. Μια φορά μάλιστα με κάλυψε να πάω με τον Κώστα Κ στη Νάουσα χωρίς άδεια. Θα του ζητήσω να με βάλουν σκοπιά αύριο το βράδυ 10.00- 12.00. Θα δανειστώ το τρανζιστοράκι του φίλου μου και θα ακούω το θεατρικό έργο στο δεύτερο πρόγραμμα. Έχει κάτι για το φιλόσοφο Διογένη που πάντα μου έκανε εντύπωση . Ίσως μάθω και τίποτα παραπάνω για το δημοψήφισμα της Κυριακής πέρα από αυτά που λέει η προπαγάνδα της Χούντας.

Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΚΥΡΙΑΚΗ
Ο Τσεκούρας πήγε στο γραφείο του διοικητή και μας είπε μετά τι έγινε. Τον κράτησε και τον συμβούλευε μια ολόκληρη ώρα. Μία με το καλό μία με το άγριο. Σφαλιάρες πάντως δεν έπεσαν, αλλά κάποιες στιγμές όσο δεν έπαιρνε τις απαντήσεις που ήθελε, ο διοικητής ήταν έτοιμος να τις ρίξει. Κρατήθηκε, προσπαθώντας να κάνει τον πολιτισμένο και να δείξει ανωτερότητα. ΄΄Μορφωμένοι είμαστε και οι δύο και μπορούμε να συνεννοηθούμε ΄΄ του έλεγε συνέχεια
Την περίοδο εκείνη η δικτατορία προσπαθούσε να πείσει τον κόσμο ότι πάμε για φιλελευθεροποίηση και ότι το καθεστώς θα γίνει πλέον πιο δημοκρατικό. Μην ξεχνάτε ότι είχε προηγηθεί η κατάληψη της Νομικής το Φεβρουάριο, και τέσσερις μήνες αργότερα – στις 17 Νοέμβρη- είχαμε την εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Έγινε το δημοψήφισμα και οι φόβοι του διοικητή επαληθεύτηκαν. Σε 97 ψηφοδέλτια που υπήρχαν στην κάλπη-αν θυμάμαι καλά- βρέθηκαν πάνω από 5 με ΟΧΙ.
Για την ιστορία
Το αποτέλεσμα σε όλη τη χώρα ήταν:
ΝΑΙ (Έγκριση των αλλαγών) 3.870.124 78,43%
ΟΧΙ (Απόρριψη) 1.064.300 21,57%
Συμμετοχή 4.934.424 ~75,00%

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Βέβαια κανένας τότε δεν αναγνώρισε αυτά τα αποτελέσματα. Το θέμα του πολιτεύματος ( Προεδρευόμενη Δημοκρατία ή Βασιλεία), λύθηκε – όπως είναι γνωστό- με νέο δημοψήφισμα στις 8 Δεκεμβρίου 1974 που έκανε ο Καραμανλής μετά την πτώση της Χούντας. Το Υπέρ της Βασιλείας πήρε τότε 30,82% , και το κατά 69,18%.
Έτσι τέλειωσε οριστικά η Βασιλεία στην Ελλάδα που άρχισε με τον Όθωνα το 1833.

ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΞΑΝΑ… ΝΙΚΗΤΕΣ
Πέρασε η κρίσιμη Κυριακή. Το στρατόπεδο ξαναγύρισε στους ρυθμούς του. Ο Τσεκούρας και όλη η παρέα καμάρωναν – κρυφά όμως- για τη μικρή τους νίκη. Κοίταζε ο ένας τον άλλο και χαμογελούσαν με νόημα.
Πολύ αργότερα έμαθα το πάθημα ενός άλλου φαντάρου από την Κρήτη. Του Γιάννη Δ, που ήταν στο γραφείο ενός συνταγματάρχη, Κρητικού και αυτού. Ο Γιάννης είχε οικογενειακό ιστορικό αριστερού. Στο φάκελό του αναφερόταν ότι ο πατέρας του είναι ΄΄ εν ενεργεία κομμουνιστής΄΄. Τον κάλεσαν λοιπόν ΄΄προληπτικά’’ στο γραφείο για συστάσεις και εκφοβισμό. Οι σφαλιάρες που έφαγε είναι το λιγότερο. Κόπηκαν τα πόδια του Γιάννη όταν ένας αξιωματικός είπε στους άλλους : ΄΄Αφήστε τον. Θα τον αναφέρουμε στον πατέρα του σαν αγνοούμενο ΄΄. Την Κυριακή τον πήγαν με το τζιπ να ψηφίσει μόνος του, και τον ανάγκασαν να κάνει μια στροφή γύρω από την κάλπη και να δείχνει σε όλους το ψηφοδέλτιο με το ΝΑΙ. Μόλις το έριξε λιποθύμησε.

Η ….ΤΥΧΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΑΣ
Οι περιπέτειες του Τσεκούρα όμως και όλης της παρέας, είχαν συνέχεια. Ιδιαίτερα μετά το Πολυτεχνείο. Κάποιοι είχαν δυσάρεστες περιπέτειες και μετά την απόλυσή τους. Τις αφήνω για άλλη φορά. Ξέρω ότι σήμερα Ιούνιος του 2026 οι πιο πολλοί προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα και τρέχουν από πρωί ως το βράδυ, και άλλοι βρίσκονται με ένα κινητό στο χέρι ή ρουφάνε με το καλαμάκι το φραπέ τους. Ίσως κανείς να μην ενδιαφέρεται τι έγινε 53 χρόνια πριν σε στρατόπεδο της Κοζάνης.

ΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα μόνο το διοικητήριο στέκει, αλλά και αυτό ρημαγμένο χωρίς παράθυρα και πόρτες. Τα γραφεία του είναι γεμάτα κοπριές προβάτων. Τα ΤΟΛ που κοιμόμασταν και οι αποθήκες έχουν ξηλωθεί . Στέκουν και τα σκαλιά της εισόδου, αν και δεν θυμάμαι να υπήρχαν τότε τα λευκά μάρμαρα. Μια σκοπιά παραμένει μπροστά αριστερά στην κεντρική είσοδο. Η άλλη, πιο μακριά, εκεί που το μικρό τρανζιστοράκι μας συνόδευε στις ατέλειωτες ώρες, έχει γκρεμιστεί. Εκεί όπου τα τραγούδια τι Λοζάννη τι Κοζάνη, τι να λησμονήσω τι να θυμηθώ, Μαρία με τα κίτρινα και τα παλληκάρια απ το Αϊβαλί κρατούσαν τα μάτια μας ανοιχτά μέσα στην ερημιά.

Η άλλη σκοπιά μακριά στο ύψωμα στην πίσω πλευρά του στρατοπέδου όπου κελαηδούσε η κιθάρα του Δημήτρη Λ από τη Σάμο, είναι πια ερείπιο. Προχώρησα προς τα εκεί και –παράξενο- σαν να άκουγα το Δημήτρη να τραγουδά το γέρο καπετάνιο από τη Σύρα, σαν βγω απ αυτή τη φυλακή του Σαββόπουλου και το μικρό βοριά του Μίκη. Τα έλεγε όπως τότε, τόσο ωραία, και ήταν για όλους μας πολύ όμορφα και σημαντικά γιατί είχαν μια γλυκιά αίσθηση παρανομίας αλλά και ηρωισμού. Και μόνο που τα ακούγαμε τότε ,μας έκανε να νιώθουμε σπουδαίοι.
– Ρε συ μ…… αυτό είναι του Θεοδωράκη ρε, απαγορευμένο, φώναζε ο Γιάννης από την Κέρκυρα. Κάποιος θα μας καρφώσει βρε μ………
– – Σιγά ρε μ….. του απάντησε ο Λάκης Χ από τη Λάρισα. Για τον αέρα και για τα παντζούρια μιλάει . Τι τους πειράζει;
– Ρε μ…….. ο δικός μας δόκιμος είναι σήμερα. Πες ρε Μήτσο όποιο θέλεις. Και να μας ακούσει δεν τρέχει τίποτα.
– Παίξε ρε μ……. το κλαίει απόψε η γειτονιά με το Μητροπάνο του ζήτησε ένα αγροτόπαιδο από την Αριδαία.
– -Γιατί ρε;; Κηδεία έχουμε;;
– Άσε ρε μ….. Μου έφερε ο Βασίλης ο ταχυδρόμος το γράμμα. Αρραβωνιάστηκε άλλον από τη Θεσσαλονίκη. Την έχασα βρε στραβάδια. Άντε μη σας καθαρίσω όλους.
Κλαμένος ο φίλος μου έκανε ότι οπλίζει το Μ1.

ΘΑ ΞΑΝΑΠΑΩ.
Αν είμαι καλά θα ξαναπάω. Θέλω να δω τι έγινε το καφενεδάκι του Ιορδάνη στο Σκαφίδι. Εκεί που τα πίναμε με το ΄΄ χάρο που βγήκε παγανιά και θέρισε μια γειτονιά΄΄. Και τώρα δεν θα βρίσκεται η ΕΣΑ να μας περιμαζέψει. Βασίλη έλα τώρα να κάνεις τα κόλπα σου αν μπορείς.
…..Λουφαδόροι . … Ήρωες… Συμπολεμιστές με τις σαγιονάρες: Αφήστε για λίγο τα εγγόνια σας, σκάστε το για ένα διήμερο από τους γιατρούς, μαζέψτε τις δυνάμεις σας και πιστέψτε ότι είστε πάλι 20 χρόνων. Αναστολή λοιπόν για λιγο σε χάπια , βιταμίνες ενέσεις, και πιεσόμετρα. Ελάτε να πάμε παρέα στο στρατόπεδο και να ξαναβρεθούμε στο προσκλητήριο. Και αν μας ρωτήσει κανένας που πάτε, να μην το πείτε. ΄΄ Άνοια έχει ο παππούς΄΄ θα σκεφτεί, και θα μας στείλει στους δικούς μας με νοσοκομειακό.
Περιμένω το μήνυμά σας.
Μύρινα 29 Ιουνίου 2026
Κ. Σκούρας – Μύρινα Λήμνος
k.e.skouras@gmail.com
Ευχαριστώ θερμά τους συνοδοιπόρους μου σε αυτό το ταξίδι αναμνήσεων:
Δημήτρη Αΐβάζογλου, Κώστα Καζιάρη, Νίκο Αγραφιώτη,
Το διευθυντή της εφημερίδας της Κοζάνης Γιάννη Σαλακίδη που μας βοήθησε πρόθυμα και μας ξενάγησε στην πόλη. Θα ξανάρθουμε Γιάννη https://efkozani.gr/
Τον καινούριο φίλο της παρέας μας Αντώνη Παπαϊωάννου που μας βοήθησε στις μετακινήσεις.
Τη σύζυγο του Νίκου Αγραφιώτη Σοφούλα που μας δέχτηκε στο σπίτι της σαν να ήμασταν τα ξενιτεμένα της αδέρφια.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ