Αλκαμένης: Ο νεαρός γλύπτης που έφτασε από τη Λήμνο στον Παρθενώνα

Μυθοπλασία για τον γλύπτη Αλκαμένη που έφτασε νέος από τη Λήμνο στην Αθήνα για να εργαστεί στα γλυπτά του Παρθενώνος, υπό τις οδηγίες του Φειδία

του Κωστή Καζαμιάκης

Μυθοπλασία για τον γλύπτη Αλκαμένη που έφτασε νέος από τη Λήμνο στην Αθήνα για να εργαστεί στα γλυπτά του Παρθενώνος, υπό τις οδηγίες του Φειδία.

Αρχαία ελληνική παροιμία: Το αποδημείν εἶ αρίστη παιδεία.

Ένας αγγελιοφόρος του Περικλή και του Φειδία στη Λήμνο το 478 π.Χ. διαλαλούσε: «Στην Ακρόπολη των Αθηνών θα μαζευτούν οι καλύτεροι γλύπτες και τεχνίτες από παντού. Ο Φειδίας έχει αναλάβει ένα έργο που όμοιό του δεν έχει δει ο κόσμος».

Ο Αλκαμένης ήταν τότε περίπου 18 ετών και είχε δείξει την κλίση του και το ταλέντο του στη γλυπτική.

Δεν το σκέφτηκε πολύ. Χαιρέτησε τους οικείους του, πήρε μαζί του ένα σακίδιο με εργαλεία λιθοξοϊκής, ψωμί, ελιές, τυρί, ξηρούς καρπούς και την άλλη μέρα, πρωί-πρωί, απέπλευσε με μια ολκάδα για Πειραιά. Το πλοίο είχε φορτώσει από τη Λήμνο σιτάρι, κριθάρι, κρασί, λάδι, όσπρια, μέλι, ξυλεία, μαλλί και λίγους επιβάτες. Η Λήμνος ήταν σημαντική γεωργική περιοχή και εντασσόταν στο αθηναϊκό δίκτυο ανεφοδιασμού. Λήμνος, Σκύρος, Άνδρος, Κέα, Σούνιο, Πειραιάς. Οι ναυτικοί προτιμούσαν την παράκτια ναυσιπλοΐα, ιδιαίτερα με τα εμπορικά πλοία. Η αρχαία ναυσιπλοΐα βασιζόταν στην ορατότητα ακτών, ακρωτηρίων και νησιών. Η συνολική θαλάσσια απόσταση είναι περίπου 210 ναυτικά μίλια. Το ταξίδι θα μπορούσε να κρατήσει από 2 ημέρες, με πολύ ευνοϊκό ούριο άνεμο, μέχρι και 5-6 ημέρες με άπνοια ή κακοκαιρία. Μια μέση διάρκεια ήταν 3 εικοσιτετράωρα. Το πλοίο μπορούσε να πλέει την ημέρα και να αγκυροβολεί τη νύχτα σε ασφαλή όρμο ή λιμάνι για να συνεχίζει το επόμενο πρωί. Η νυχτερινή ναυσιπλοΐα ήταν επικίνδυνη.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Αναχώρηση από Λήμνο πολύ νωρίς το πρωί.

Μεγάλο τετράγωνο πανί ~ 60 τ.μ. σηκώνεται από το πλήρωμα, σύμφωνα με τις οδηγίες του καπετάνιου. Κουπιά χρησιμοποιούσαν κυρίως για ελιγμούς στα λιμάνια ή σε πλήρη άπνοια. Σκύρος, Άνδρος, Κέα, Σούνιο, Πειραιάς. Το πλοίο εισέρχεται στο μεγάλο λιμάνι του Πειραιά, ο οποίος ήδη τον 5ο αιώνα π.Χ. αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Μεσογείου.

Ο Αλκαμένης αποβιβάζεται και σε λίγη ώρα ξεκινά για την Ακρόπολη. Την άλλη μέρα συναντά τον Φειδία, ο οποίος του δίνει έναν όγκο πεντελικού μαρμάρου για να λαξεύσει μία Νίκη. Ο νεαρός Αλκαμένης ενθουσιάζεται και αρχίζει το σκάλισμα. Ο Φειδίας, σε δύο μέρες που βλέπει το αποτέλεσμα, εντυπωσιάζεται και τον προσλαμβάνει αμέσως στο εργαστήριό του υπό ανέγερση Παρθενώνος.

Ο Παρθενώνας άρχισε το 447 π.Χ., με αρχιτέκτονες τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη και εποπτεία του Φειδία. Ο γλυπτός διάκοσμος συνεχίστηκε μέχρι το 432 π.Χ.

Ο νεαρός Αλκαμένης βρίσκεται σε ένα τεράστιο εργοτάξιο πάνω στον Ιερό Βράχο της Ακροπόλεως Αθηνών. Αρχιτέκτονες, γλύπτες, ζωγράφοι γλυπτών, κτίστες, τεχνίτες, τέκτονες, χρυσοχόοι, εργάτες δουλεύουν με ρυθμό ανάμεσα σε ημιτελείς όγκους πεντελικού μαρμάρου, σκαλωσιές και ορύγματα θεμελίων. Καθώς σκαλίζουν τα μάρμαρα με τα λιθουργικά σιδήρια, οι μαρμαρογλύπτες συντονίζονται μεταξύ τους, χωρίς να το επιδιώκουν, και μια ωραία μουσική κρουστών ξεχύνεται στην αθηναϊκή ατμόσφαιρα.

Ο Αλκαμένης ήταν φημισμένος γλύπτης του 5ου αιώνος π.Χ. Επαινέθηκε για τη λεπτότητα και την τελειότητα των έργων του. Πολλοί τον θεωρούν μαθητή αλλά και συνεργάτη του Φειδία στα γλυπτά του Παρθενώνος. Θεωρείται ο πιο άξιος γλύπτης στην Αθήνα μετά τον Φειδία.

Του αποδίδονται γλυπτά σε μάρμαρο και χαλκό. Δικό του έργο ήταν το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Διονύσου στο ιερό του Διονύσου Ελευθερέως, στη Νότια κλιτύ της Ακροπόλεως Αθηνών, ο Ερμής των Προπυλαίων, ένα άγαλμα του θεού Άρη, του οποίου θεωρείται αντίγραφο ο «Άρης Borghese» του Λούβρου. Επίσης, τα αγάλματα της Αθηνάς και του Ηφαίστου στο «Θησείον» (Ναός της Αθηνάς και Ηφαίστου) στην Αρχαία Αγορά. Το πιο σπουδαίο έργο του ήταν η «Αφροδίτη εν Κήποις», που πιθανότατα βρισκόταν μέσα στον ναό της θεάς κοντά στο Ολυμπιείον, στον σημερινό Εθνικό Κήπο.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Το μοναδικό πρωτότυπο έργο του, που σώζεται ολόκληρο και βρίσκεται στο Μουσείο Ακροπόλεως, είναι το σύνταγμα της Πρόκνης και του γιου Ίτυος, που είδε ο Παυσανίας στα Προπύλαια και αναφέρει ότι ήταν ανάθημα του ίδιου του δημιουργού του (Παυσανίας, Αττικά, 1.24.3. «Προκνή τε ἤδη βουλευομένη τὸν παῖδα καὶ Ἴτυς, Ἀλκαμένους ἀνάθημα»). Μία πιθανή εξήγηση του γεγονότος ότι ο Αλκαμένης ανέθεσε το έργο αυτό πηγάζει από τον αποτροπαϊκό μύθο της δολοφονίας του μικρού Ίτυος από τη μητέρα του Πρόκνη. Κανείς Αθηναίος αναθέτης, χορηγός δεν ήθελε να θυμάται τέτοιους ολέθριους μύθους, όπως αναφέρει ο Σωκράτης και ο Πλάτων. Αφού δεν βρισκόταν αγοραστής για το σύμπλεγμα, ο ίδιος ο γλύπτης το ανέθεσε στην πόλη. Ο Αλκαμένης έκανε περίφημα γλυπτά για θεότητες που λατρεύονταν στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Λήμνο: Ήφαιστος, Διόνυσος, Άρης, Αφροδίτη. Στη Λήμνο λατρευόταν ιδιαίτερα ο Ήφαιστος, ο οποίος, σύμφωνα με τον μύθο, είχε το εργαστήριό του στο νησί. Η Αφροδίτη ήταν η σύζυγός του και η γνωστή μυθολογική εκδοχή του Ηφαίστου, της Αφροδίτης και του Άρη συνδέεται γενικότερα με τον κόσμο του Ηφαίστου.

Πηγη athensvoice.gr