Εδώ και λίγα χρόνια η Ελλάδα θεωρούνταν μια χώρα με αυστηρά μέτρα όσον αφορά τα διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια. Σήμερα, όμως, η Ελλάδα αποτελεί μία από τις πιο προοδευτικά ρυθμισμένες χώρες στην Ευρώπη σε όρους νομοθεσίας και κανονισμών για το iGaming. Υπάρχει λόγος γι’ αυτό: άλλες ευρωπαϊκές χώρες παρέμειναν πολύ πιο απαγορευτικές, ενώ η Ελλάδα επέλεξε να οραματιστεί μια ολοκληρωμένη νόμιμη αγορά διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών αντί να συνεχίσει με μεμονωμένες απαγορεύσεις. Η ελληνική αγορά ξεχωρίζει από τον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο λόγω μεγέθους, αλλά και λόγω της ταχύτητας με την οποία αναπτύχθηκε: από μια αγορά με μωσαϊκό παράνομων δραστηριοτήτων σε μια νόμιμη και πιο διαφανή αγορά. Για τον μέσο παίκτη, αυτή η αγορά παρέχει αδειοδοτημένες ιστοσελίδες, σαφείς κανόνες και προστασίες παικτών που άλλες αγορές δεν παρέχουν πάντα. Ποια λογική οδηγεί μια χώρα να χτίσει μια τέτοια αγορά; Ποιοι παράγοντες τη διαμορφώνουν;

Για να απαντήσουμε, πρέπει να κατανοήσουμε γιατί μια χώρα χρησιμοποιεί αυτή τη συγκεκριμένη ρυθμιστική λογική. Δεν πρόκειται μόνο για απόφαση αδειοδότησης. Βασίζεται στην κατανόηση ότι όταν μια απαγόρευση δεν εφαρμόζεται σωστά, οι παίκτες βρίσκουν τρόπο να παίζουν ούτως ή άλλως. Τότε, όμως, καταλήγουν σε μη αδειοδοτημένες ιστοσελίδες, όπου δεν υπάρχουν μηχανισμοί προστασίας ή ασφάλειας και όπου το κράτος δεν λαμβάνει οικονομικό όφελος. Σήμερα, με την άνοδο του διαδικτύου, ο παίκτης χρειάζεται μόνο λίγα δευτερόλεπτα για να βρει δεκάδες παράνομες offshore ιστοσελίδες. Οι πολύ αυστηρές απαγορεύσεις, χωρίς μια καλή νόμιμη εναλλακτική, μπορούν να παρακινήσουν τους παίκτες να στραφούν σε αδιαφανείς χώρους χωρίς μηχανισμούς ασφαλείας, χωρίς προστασίες παικτών και χωρίς φορολογικό όφελος για το κράτος.

Η Ελλάδα βίωσε αυτό το πρόβλημα με μεγάλη ένταση. Για πολλά χρόνια, μεγάλο μέρος της αγοράς τυχερών παιχνιδιών κατευθυνόταν προς πλατφόρμες χωρίς αδειοδότηση, εκθέτοντας παίκτες και απομακρύνοντας χρήματα από τα δημόσια ταμεία. Αυτή η μεταμόρφωση δεν υπήρξε ομαλή και δεν ακολούθησε ευθεία γραμμή. Όταν θεσπίζεται ένα ρυθμιστικό πλαίσιο, πρέπει να επιλυθούν πολλά προβλήματα ταυτόχρονα. Αυτό περιλαμβάνει τον ορισμό της αδειοδότησης, τις απαιτήσεις ενός παρόχου υπηρεσιών, το πώς διασφαλίζεται η συμμόρφωση, το πώς προστατεύονται οι παίκτες από τον εθισμό και την οικονομική ζημιά, και το πώς κατανέμεται το φορολογικό βάρος. Κάθε ένα από αυτά τα προβλήματα απαιτεί γνώση, αλλά και ενεργή βούληση εφαρμογής. Το προϊόν που βλέπουμε σήμερα είναι αποτέλεσμα δύσκολης ισορροπίας. Υπήρξε αρκετό άνοιγμα για να προσελκύσει νόμιμους παρόχους και παίκτες, και ταυτόχρονα αρκετός περιορισμός για να διατηρηθεί η αξιοπιστία της αγοράς. Η ελληνική προσέγγιση δεν είναι απλή φιλελευθεροποίηση της αγοράς. Είναι μια υπεύθυνη ένταξη της αγοράς σε ένα ρυθμιζόμενο πλαίσιο.

Το 2021 ήταν η χρονιά που η αγορά απέκτησε το πρώτο μόνιμο πλαίσιο αδειοδότησης. Μετά από πολλά χρόνια προσωρινών αδειών και στασιμότητας, 15 μόνιμες άδειες έφεραν μια ρυθμιζόμενη αγορά και αδειοδοτημένους παρόχους σε παίκτες που προηγουμένως βρίσκονταν στη «γκρίζα ζώνη». Το μόνιμο πλαίσιο δημιούργησε μια πιο βιώσιμη αγορά από τις προσωρινές λύσεις των προηγούμενων ετών. Οι νέες άδειες έκαναν περισσότερα από το να διορθώσουν ένα νομικό κενό. Δημιούργησαν αγορά. Τέλος, οι παίκτες μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε φρουτάκια και άλλα διαδικτυακά παιχνίδια μέσω αδειοδοτημένων πλατφορμών όπως το Elabet καζίνο, χωρίς να χρειάζεται να πάνε σε φυσικό χώρο ή σε μη ρυθμιζόμενη ιστοσελίδα. Αφού οι προσωρινές άδειες αντικαταστάθηκαν από μόνιμες, η αύξηση του ορίου στοιχήματος για διαδικτυακά παιχνίδια άλλαξε τους όρους ανταγωνισμού και έφερε στη νόμιμη αγορά κοινό που πριν κατέφευγε αλλού.

Η ελληνική αγορά σήμερα

Για να κατανοήσουμε πού βρίσκεται σήμερα η ελληνική αγορά, πρέπει να κατανοήσουμε τα βήματα που έγιναν για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο. Η ηλεκτρονική αγορά τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα ρυθμίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 με πολύ αυστηρούς νόμους, αντίστοιχους με τις αυστηρές αντιλήψεις που υπήρχαν σε όλη την Ευρώπη εκείνη την εποχή. Παρά την αυστηρότητα, οι ρυθμίσεις είχαν και ένα θετικό αποτέλεσμα. Δημιούργησαν ζήτηση για μια νόμιμη αγορά τυχερών παιχνιδιών και μια πιο ώριμη κατανόηση της αγοράς. Το ανεπαρκές ρυθμιστικό πλαίσιο έγινε τελικά καταλύτης για ριζικές αλλαγές που βασίζονταν σε πραγματικές ανάγκες. Οι τελικές προσαρμογές και ρυθμίσεις της αγοράς δεν έγιναν απλώς για διευκόλυνση, αλλά για να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο που θα εφαρμόζεται και θα ενημερώνεται καλύτερα τα επόμενα χρόνια.

Από μονοπώλιο σε ελεύθερη αγορά

Ο ΟΠΑΠ ιδρύθηκε το 1958 ως κρατικός φορέας στοιχήματος και τυχερών παιχνιδιών. Για δεκαετίες, κατείχε μερίδιο αγοράς που εκτιμάται στο 90%, ως ο κυρίαρχος φορέας του κλάδου. Το 2013, η ελληνική κυβέρνηση πραγματοποίησε στρατηγική πώληση του 33% των μετοχών της στον ΟΠΑΠ στην Emma Delta έναντι 652 εκατομμυρίων ευρώ, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής λογικής για ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και ανταγωνισμό. Η πώληση άνοιξε την αγορά στοιχημάτων και τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα στον ανταγωνισμό. Δεν ήταν απλώς μια χρηματοοικονομική συναλλαγή. Ήταν επιλογή να εισαχθεί ανταγωνισμός και διαφάνεια, καθώς ο ΟΠΑΠ θα αντιμετώπιζε όχι μόνο ένα κράτος με αδύναμους μηχανισμούς εποπτείας, αλλά και ιδιώτες μετόχους που απαιτούσαν αποδοτικότητα, κερδοφορία και εταιρική διακυβέρνηση.

Με τη νέα δομή ιδιοκτησίας, η εταιρεία αναδιοργανώθηκε. Οι επιχειρησιακές δομές εκσυγχρονίστηκαν, η ομάδα διοίκησης ανανεώθηκε και οι επενδύσεις στην τεχνολογία και την ψηφιακή παρουσία αυξήθηκαν. Η ιδιωτικοποίηση έστειλε επίσης σήμα στην αγορά της ΕΕ ότι η Ελλάδα είχε πρόθεση να αγγίξει παγιωμένα μονοπώλια, ακόμη και αν αυτά αποτελούσαν σημαντικές πηγές εσόδων για τα δημόσια ταμεία. Στο τέλος, η ιδιωτικοποίηση και η μεταρρύθμιση του ΟΠΑΠ εξυπηρέτησαν και τις δεσμεύσεις του Μνημονίου, μετατρέποντας μια δημοσιονομική ανάγκη σε ευκαιρία θεσμικής αλλαγής.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Η υποδομή που έκανε δυνατή την ανάπτυξη

Το ενδιαφέρον για την αγορά μπορεί να μπλοκαριστεί από την έλλειψη υποδομών που στηρίζουν την πραγματική δραστηριότητα. Το σύστημα άμεσων πληρωμών IRIS της Ελλάδας, μια ηλεκτρονική υπηρεσία πληρωμών που αναπτύχθηκε με τη στήριξη της Τράπεζας της Ελλάδος και των κύριων τραπεζικών ιδρυμάτων της χώρας, υπήρξε καθοριστικό. Η έκθεση της Blask έδειξε ότι οι άμεσες πληρωμές μέσω IRIS μείωσαν την τριβή στις καταθέσεις και επηρέασαν άμεσα τη μετατροπή του ενδιαφέροντος σε δραστηριότητα.

Αυτό το σημείο συνήθως δεν εντάσσεται αρκετά στις αναλύσεις της αγοράς. Οι παίκτες δεν μετακινούνται σε ρυθμιζόμενες πλατφόρμες μόνο επειδή το απαιτεί ο νόμος. Το κάνουν όταν η νόμιμη εναλλακτική είναι εξίσου γρήγορη και άμεση. Οι περιορισμένες μέθοδοι πληρωμής και οι καθυστερήσεις υπήρξαν για πολύ καιρό ένας σημαντικός παράγοντας που απέτρεπε τη χρήση ρυθμιζόμενων πλατφορμών. Η άμεση φύση του συστήματος IRIS δημιούργησε για πρώτη φορά πιο ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού με την παράνομη αγορά.

Η σκοτεινή αγορά

Η πρόοδος της ρυθμιζόμενης αγοράς δεν σημαίνει το τέλος των παράνομων δραστηριοτήτων. Με βάση μελέτη του ρυθμιστικού φορέα που δημοσιεύθηκε το 2024, περίπου 799.000 Έλληνες πολίτες, δηλαδή 9,5% του πληθυσμού, συμμετείχαν σε παράνομα τυχερά παιχνίδια. Η παράνομη αγορά εκτιμάται στα 1,67 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Κάθε χρόνο, το ελληνικό κράτος χάνει περίπου 400 εκατομμύρια ευρώ σε δυνητικά φορολογικά έσοδα.

Οι αρχές αντέδρασαν με διάφορους τρόπους, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού περίπου 11.000 παράνομων διαδικτυακών ιστοτόπων. Ένα ιδιαίτερο στοιχείο αυτής της ιστορίας είναι ότι η προσέγγιση των αρχών δεν μείωσε τη ζήτηση, αλλά την ανακατεύθυνε. Οι χρήστες παράνομων πλατφορμών που έχασαν πρόσβαση σε αυτούς τους ιστότοπους άρχισαν να χρησιμοποιούν νόμιμες πλατφόρμες. Αυτή η δυναμική της επιβολής που ενισχύει την ανάπτυξη είναι σχετικά σπάνια και, σε κάποιο βαθμό, αποδεικνύει τη γρήγορη ωρίμανση της ρυθμιζόμενης αγοράς.

Το φορολογικό παράδοξο

Η ραγδαία ανάπτυξη της ελληνικής αγοράς iGaming δεν οφείλεται στους βαρείς φόρους που επιβάλλονται σε αυτήν την αγορά. Το φορολογικό πλαίσιο περιλαμβάνει φόρο 35% επί των μικτών εσόδων από τυχερά παιχνίδια, ενώ η Ένωση Εταιρειών Τυχερών Παιχνιδιών Ελλάδος έχει σημειώσει ότι το συνολικό βάρος για τους νόμιμους παρόχους μπορεί να φτάσει κοντά στο 60%, όταν ληφθούν υπόψη όλες οι υποχρεώσεις. Οι παράνομοι ιστότοποι δεν έχουν καμία τέτοια υποχρέωση. Συνεπώς, διαθέτουν σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των νόμιμων φορέων.

Η ανάπτυξη της αγοράς δείχνει ότι οι άδειες, οι ψηφιακές υποδομές και η επιβολή προσφέρουν αξία που δεν εξαφανίζεται από τους φόρους. Συμβάλλουν στη δημιουργία ενός ασφαλούς, αξιόπιστου και βολικού περιβάλλοντος, στοιχείο που προσελκύει παίκτες στη ρυθμιζόμενη αγορά. Η αξία των νόμιμων και ρυθμιζόμενων αγορών με σαφείς κανόνες γίνεται επίσης αντιληπτή από τους συμμετέχοντες στην αγορά.

Τι κάνει την ελληνική αγορά διαφορετική από την υπόλοιπη Ευρώπη

Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ρυθμίσει τις αγορές τυχερών παιχνιδιών τους. Πολύ λίγες το έχουν κάνει μέσα σε ένα τόσο δύσκολο πλαίσιο. Αυτό το πλαίσιο περιλαμβάνει τις επιπτώσεις του επεισοδίου του 2002, τις συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης, την πίεση της ΕΕ για εναρμόνιση και τη συνεχή προσπάθεια της χώρας να δημιουργήσει φορολογικά έσοδα όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Η αγορά σχηματίστηκε μέσα από πολλαπλές πιέσεις και γι’ αυτό δεν μοιάζει με τις περισσότερες άλλες αγορές. Παρά ταύτα, διαθέτει έναν επιπλέον βαθμό πρακτικής ευελιξίας.

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Τέσσερα χρόνια μετά την έκδοση των πρώτων μόνιμων αδειών, τα έσοδα από τη ρυθμιζόμενη αγορά online τυχερών παιχνιδιών έφτασαν τα 528 εκατομμύρια ευρώ, και η ανάπτυξη της αγοράς ξεπέρασε τα επίπεδα πριν από τη ρύθμιση κατά 25%. Αυτό δείχνει ότι μια αγορά που για δεκαετίες λειτουργούσε στο περιθώριο μπορεί να γίνει ένα από τα πιο ζωντανά τμήματα της οικονομίας. Η περίπτωση της Ελλάδας έχει ήδη γίνει σημείο αναφοράς για χώρες στα αρχικά στάδια σχεδιασμού της ρυθμιστικής τους δομής. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι το ελληνικό μοντέλο περιείχε λάθη που διορθώθηκαν στη συνέχεια μέσα από σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εφαρμογής του.