Λήμνος: Το έθιμο των «Μπαντατζούδων» παραμονή των Φώτων και τα κάλαντα!

Στην νοτιοανατολική Λήμνο υπάρχει το πανάρχαιο έθιμο των Μπαντατζούδων το οποίο τιμάται εδώ και αιώνες με επίκεντρο το χωριό των Καμινίων[1].

Την παραμονή των Φώτων, αμέσως μόλις βασιλεύσει ο ήλιος, άνδρες αφού μεταμφιεστούν ζωόμορφα σχηματίζουν παρέες και βγαίνουν στο χωριό.

Φοράνε προβιές ζώων[2], ζώνονται με αρμαθιές κουδουνιών και βάφουν τα πρόσωπα τους με καπνιά[3].
Σκοπός τους να φοβίσουν τα μικρά παιδιά. Οι παρέες των ζωόμορφων ανδρών αποκαλούνται «Μπαντατζούδες»[4] από τη λέξη «Μπαντατζός» που σύμφωνα με το λαογράφο Γ.Μέγας σημαίνει καλλικάντζαρος ενώ τα δρώμενα τους αποκαλούνται «Μπαντατζούδ’κα».
Οι Μπαντατζούδες επισκέπονται τα σπίτια και ρωτούν τις νοικοκυρές: «Κλαίν’ τα παιδιά» ή «τρών το φαγίτ’σ» ή «έναι γκρινιάρ’κα».Άμα τα παιδιά δεν έχουν προλάβει να κρυφτούν χτυπάνε οι Μπαντατζούδες τα ραβδιά τους, τα κουδούνια τους και φοβερίζουν τα παιδιά λέγοντας τους «Θα σε πάρω».

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

Οι μητέρες καθ’όλη τη διάρκεια του έτους απειλούν τα παιδιά άμα είναι άτακτα πως : «Θα σ΄ αφήσου να σι πάρουν οι Μπαντατζούδες».
Για κέρασμα οι νοικοκυρές έδιναν στους Μπαντατζούδες μαρμαρίτες, αυγά, κρασί, αμύγδαλα, λουκάνικα, κρέας, φρούτα, μούστο, ούζο κ.α. Με τα τρόφιμα αυτά ανήμερα των Φώτων το βράδυ γινόταν μεγάλο πανηγύρι στην πλατεία του χωριού.

Τα εδέσματα της γιορτής ήταν τα καλούδια που είχαν συγκεντρώσει οι Μπαντατζούδες στα καλάθια τους.Καλεσμένοι όλοι οι κάτοικοι του χωριού οι οποίοι με αυτό το τρόπο γίνονταν κοινωνοί του εορτασμού των Θεοφανίων.

Τα λημνιακά κάλαντα των Φώτων

«Εδώ μας στείλαν κι ήρθαμε

σε τούτα τα παλάτια

τα δίπατα, τα τρίπατα, τα μαρμαροχτισμένα.

Τρεις άρχοντες τα χτίζανε κι τρεις αντρειωμένοι

Από μέσα με μάλαμα κι απ’ όξω με τ’ ασήμι,

κι’ απ’όξω απ’την πόρτα του αγιόκλημα ανθίζει.

Κάνει σταφύλια ροζακιά και το κρασί μοσχάτο.

Είπαμε για το σπίτι σας

Ας πούμε για του αφέντη.

Σένα σε πρέπ’ αφέντη μου

Καρέκλα καρυδένια

Για ν’ακουμπά η μέση σου

Η μαργαριταρένια.

Είπαμε για τον αφέντη σας

Ας πούμε για την κυρά σας.

Σήκω κυρά μου κι άλλαξε να πας ταχιά στα Φώτα

Στα Φώτα στα φωτίσματα

Και στου Θεού το λόγο.

Είπαμε και για την κυρά ας πούμε για τα παιδιά σας

Κυρά μου τα παιδάκια σου

Λούζετα, χτένιζε τα

Και στέλνε τα στο δάσκαλο

Γράμματα να μαθαίνουν.

Προξενητάδες έρχονται

Προξενητάδες φεύγουν

ρωτάνε και ξαναρωτούν

Ποια είναι αυτή η κόρη

Πούχει τα μάτια σαν ελιές

Τα φρύδια σαν αβδέλες

Και είναι η ομορφότερη απ’ όλες τις κοπέλες

Κι αν έχεις παιδιά στην ξενιτειά

Καλές ειδήσεις να’χεις.

Με το καλό να τα δεχτείς

Και να τα σφιχταγκαλιάσεις.

Σε σένα πρέπει νιο παιδί

Χιλιόχρυσο ζωνάρι

Κι ένα καλό μοτοσακό

Να βγαίνεις στο σεργιάνι.

Σένα σε πρέπει αφέντη μου

Χίλια χρόνια να ζήσεις

Στον άγιο τάφο του Χριστού να πας να προσκυνήσεις.

Να πούμ’ και για τον Κιαχαγιά κανέ καλό τραγούδι

Μπρε Κιαχαγιά, μπρε κιαχαγιά, μπρε πρωτοζευγολάτη

Σπέρνεις το σπόρο, το σπυρί το ένα χίλια πινάκια

και κείνο σου το φάγανε περδίκια και λαγούδια

Παίρνεις το τουφεκάκι σου να πας να τα σκοτώσεις,

Ούτε περδίδια σκότωσες ούτε λαγούδια πιάσες

μόν’ θέρισες κι αλώνισες όλα τ’ αποφαγούδια

Την ώρα που δερμόνιζες να ο Χριστός κατέβει

στάθηκε και το βλόγησε με το δεξί του χέρι

Με το δεξί με το ζερβί με το αριστερό του

Κάνει τις τάλιες εκατό, τα πινάκια δέκα χιλιάδες

Εκεί που εσταμάτησε χρυσό δεντρί φυτρώνει

κι’ εκεί που παραπάτησε φυτρών’ κυπαρισσάκι

Είπαμε για τον Κιαχαγιά ο Θος να τον φυλάγει

ο Θος να τον πολυχρονά και να τον στερεώνει.

Σήκω κυρά μου κι άνοιξε την πόρτα την καρένια

κι έχω δυο λόγια να σου πω κι εκείνα ζαχαρένια

τα φέρανε απ’ τη Ζαχαριά κι είναι ζαχαρωμένα

Από το μαύρο γούρτζελο κανένα κομματάκι

κι’ από το άσπρο πρόβατο κανέ ξηρό τυράκι

Και από την άσπρη κότα σας κανένα αυγουλάκι.

Κι’ ακόμα δεν το ήβρηκες το μάνταλο ν’ ανοίξεις

να μας κεράς ένα κρασί κι πάλι να σφαλίσεις

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ

[1] Το έθιμο των Μπαντατζούδων το τιμούσαν αποκλειστικά οι κάτοικοι της νοτιοανατολικής Λήμνου.Επίκεντρο ήταν το χωριό Καμίνια ενώ μέχρι και την δεκαετία του 1930 το ακολουθούσαν και στη Σκανδάλη και Φυσίνη με κάποιες παραλλαγές.Τα τελευταία χρόνια όμορα χωριά όπως το Μούδρο άρχισαν να ακολουθούν το έθιμο και να το εορτάζουν επιχειρώντας να αναβιώσουν αυτό το πανάρχαιο έθιμο.
[2] Συνήως ο κάθε Μπαντατζός φοράει δυο προβιές στο κορμί του μια μπροστά και μια πίσω ενώ ζώνεται με πελώρια κουδούνια.
[3] Οι Μπαντατζούδες σύμφωνα με το έθιμο βάφουν το πρόσωπο τους με μαύρη μπογιά ή καπνιά ώστε να μην αναγνωρίζονται.
[4] Παλαιότερα τους αποκαλούσαν και Καλλ’κατζάρ’.

Πηγή: kokkinovraxos.blogspot.com

ΔΙΑΦΗΜΗΣΗ